آذربایجان غربی

صلح مثبت و امید؛ نقش زنان ایران در ملت‌ سازی

  • شنبه, ارديبهشت 22 1397
  • اندازه قلم کاهش اندازه قلم افزایش اندازه قلم

سیمین حاجی‌پورساردویی: دو مفهوم «صلح مثبت» و «ملت‌سازی» دو روی یک سکه هستند. صلح مثبت و عدالت برای توسعه و ملت‌سازی ضروری هستند. این دو مفهوم ضرورت عدالت جنسیتی و توانمندسازی زنان را به‌عنوان پیش‌شرط مطرح می‌کنند.

بنابراین، سرمایه‌گذاری برای توانمندسازی زنان پیشرفت و توسعه را بسیار افزایش می‌دهد. عدم سرمایه‌گذاری در این زمینه و عدم تلاش برای بهبود وضعیت زنان پتانسیل‌های افراد، خانواده‌ها، جوامع و ملت‌ها را به مخاطره می‌اندازد. در این یادداشت تلاش بر آن است كه برخی موفقیت‌ها و پیشرفت‌هایی را که زنان ایران‌زمین در مسیر حرکت به سوی ملت‌سازی کسب کرده‌اند، به‌علاوه، چالش‌های باقی‌مانده طرح‌شده، به پرسش‌های زیر پاسخ دهم: نقش زنان ایران در ملت‌سازی و صلح مثبت چیست؟ و امید ما برای آینده چیست؟

صلح منفی و صلح مثبت

یوهان گالتانگ، پدر مطالعات صلح، میان صلح منفی و صلح مثبت تمایزی قائل می‌شود. به نظر گالتانگ، صلح منفی به معنای نبود خشونت و کشتار گروهی انسان‌هاست. صلح مثبت، از منظر دکتر کینگ، نه‌تنها به معنای نبود تنش است، بلکه حضور و وجود عدالت را نیز دربر می‌گیرد. بنابراین، دو نوع خشونت وجود دارد: 1. خشونت مستقیم که نوعی خشونت فردی محسوب می‌شود و انواع آن شامل ضرب‌وشتم، شورش، تنش و در نهایت جنگ است. نبود این خشونت فردی به صلح منفی منجر می‌شود. 2. خشونت غیرمستقیم که نوعی خشونت ساختاری است و مواردی مانند فقر، گرسنگی، تبعیض و بی‌عدالتی اجتماعی را دربر می‌گیرد. حذف خشونت ساختاری به صلح مثبت می‌انجامد. صلح منفی، منفی است زیرا انجام برخی رخدادهای غیرمطلوب را متوقف می‌كند، درحالی‌که صلح مثبت با محتوای مثبت همراه است. بنابراین، واژه «صلح» مفهومی عجیب و شامل نبود خشونت فردی و خشونت ساختاری است که به وسیله ساختارهای اقتصادی و سیاسی به شکل استثمار افراد و بی‌عدالتی اجتماعی ظهور و بروز می‌یابد. در اینجا، هدف ما عدم حضور خشونت ساختاری و حضور صلح مثبت است. اما ارکان صلح مثبت چیست؟ همان‌گونه که بیان شد، صلح مثبت از منظر دکتر کینگ با عدالت برابر است که ما می‌توانیم آن را به «عدالت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی» ترجمه کنیم.

ارکان صلح مثبت

صلح مثبت: عدالت اقتصادی، سیاسی و اجتماعی

براساس مؤسسه اقتصاد و صلح، ارکان صلح مثبت عبارت‌اند از:

  • دولت با عملکرد خوب = حکمرانی خوب = عدالت سیاسی
  • توزیع برابر منابع = عدالت اقتصادی و اجتماعی
  • جریان آزاد اطلاعات = آزادی = عدالت سیاسی
  • روابط خوب با همسایگان = امنیت = عدالت سیاسی
  • سطح بالای سرمایه انسانی = عدالت انسانی
  • محیط کسب‌وکار سالم = عدالت اقتصادی
  • پذیرش حقوق دیگران = برابری، به‌خصوص عدالت جنسیتی
  • سطح پایین فساد = پاسخ‌گویی و شفافیت = عدالت اقتصادی و سیاسی
  • محیط کسب‌وکار سالم = عدالت اقتصادی

صلح و زنان

عدالت جنسیتی برای دستیابی به صلح مثبت پایدار و عدالت ضروری است. زنان منابع کلیدی برای تقویت صلح، ثبات و توسعه در سراسر جهان هستند. صلح مثبت و پایدار فقط در صورتی امکان‌پذیر است که مشارکت برابر تمام شهروندان ـ اعم از زنان و مردان ـ در زندگی و فضای عمومی کشور و دسترسی برابر جامعه به منابع تولیدی و اقتصادی و جایگاه‌های سیاسی که برای عدالت جنسیتی و صلح مثبت ضروری هستند، امکان‌پذیر باشد. از آنجا که رابطه مستقیم و قوی میان صلح پایدار و توسعه پایدار وجود دارد و با توجه به این واقعیت که زنان در صف مقدم برنامه‌های توسعه پایدار قرار دارند، نقش زنان در صلح مثبت و ملت‌سازی را نمی‌توان انکار کرد.

توانمندسازی زنان: ابزاری برای ملت‌سازی

«ملت‌سازی» مشارکت تمام شهروندان زن و مرد یک کشور یا ملت برای فراهم‌آوردن عقاید و جذب حمایت‌های کافی به منظور پیشرفت آن ملت است. بنابراین، یک پیوند قوی میان صلح، زنان و ملت‌سازی وجود دارد. با وجود این واقعیت که زنان براساس هنجارها، کلیشه‌ها و ایدئولوژی‌های سنتی یک جامعه در سراسر دنیا عقب نگه داشته شده‌اند، مشارکت زنان در لایه‌های اصلی ملت‌سازی جوامع قابل ملاحظه است و آنها به رشد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حرفه‌ای تخصصی ملت‌های توسعه‌یافته و در حال توسعه در سراسر جهان کمک قابل ملاحظه‌ای کرده‌اند. با وجودی که وضعیت زنان در سراسر جهان به آهستگی اما پیوستگی تغییر می‌یابد، اما ملت‌سازی خوب با دسترسی زنان به موارد زیر امکان‌پذیر است: آموزش پرمحتوا، ایجاد فرصت‌های برابر اشتغال، محیط کاری سالم و امن، مشارکت برابر در فعالیت‌های اقتصادی، مذهبی و اجتماعی، عدالت بدون تعصب اقتصادی و اجتماعی.

زنان ایران چه نقشی در ملت‌سازی ایفا می‌کنند؟ چگونه وضعیت و موقعیت زنان ایران بر فرآیند ملت‌سازی تأثیرگذار بوده است؟ زنان ایرانی مانند زنان سایر کشورهای جهان بخش جدایی‌ناپذیری از جامعه ایران هستند. نقش برجسته آنها برای تقویت صلح، توسعه و ملت‌سازی انکارناپذیر است. در تاریخ ایران سه دوره یا مرحله حیاتی و محوری برای زنان وجود داشته است: 1- قیام مشروطه؛ 2- انقلاب اسلامی؛ 3- حمله عراق به مرزهای ایران (دوران دفاع مقدس). در هر سه دوره، زنان نقش حیاتی ایفا کرده‌اند و دوش‌به‌دوش مردان برای دستیابی به اهداف معین جنگیده‌اند؛ اما پس از پایان در هریک از این سه دوره، مردان از زنان خواسته‌اند به خانه برگردند. به‌این‌ترتیب، زنان شانس و فرصتی برای مشارکت در دولت‌سازی نداشته‌اند؛ بنابراین آنها تصمیم گرفتند در ملت‌سازی مشارکت کنند و به این منظور به حوزه‌های مختلف وارد شدند. به‌این‌ترتیب، آنها به پیشرفت‌هایی دست یافتند، این در حالی است که برخی چالش‌ها همچنان باقی ماند.

سواد یک ضرورت برای زنان

آموزش در مرکز تلاش‌های توانمندسازی زنان ایران و ملت‌سازی در طول چهار دهه اخیر بوده است، به‌گونه‌ای که امروزه زنان بیش از 50 درصد از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی را تشکیل می‌دهند. نرخ سواد در جمعیت بالغ مردان 91.19 درصد و در جمعیت زنان 82.52 درصد است. این ارقام نشان می‌دهد زنان ایران از سطح سواد تقریبا برابر با مردان برخوردار هستند. اما دسترسی بیشتر زنان به آموزش با سطح بالاتر اشتغال و جذب آنها به بازارهای کار به‌عنوان نیروی کار همراه نبوده است. آمار نشان می‌دهد زنان ایرانی 50 درصد از فارغ‌التحصیلان دانشگاه را تشکیل می‌دهند، اما مشارکت آنها در بازار کار فقط 17 درصد است.

مشارکت زنان در سیاست باید تقویت شود

نمایندگی و مشارکت عادلانه زنان در حکمرانی یکی از پیش‌شرط‌های دستیابی به دموکراسی واقعی، عدالت جنسیتی، صلح مثبت و ملت‌سازی است. در انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی، زنان ایران تصمیم گرفتند فضای مردانه پارلمان ایران را تغییر دهند، اما تعداد کل زنانی که به این جایگاه دست یافتند به آهستگی افزایش یافته است. دوم اینکه، انتخابات پنجمین دوره شورای شهر شاهد مشارکت بسیار کاندیداهای زن بود. به‌این‌ترتیب، تعداد زنان در شوراهای شهر افزایش یافت و 28.6 درصد از شورای شهر تهران را زنان تشکیل دادند تا نقش بهتری در توسعه و ملت‌سازی ایفا کنند. برخی از چالش‌های زنان برای مشارکت فعال در سیاست عبارت‌اند از: رویه‌های نابرابر اجتماعی- فرهنگی، منابع ناکافی مالی، حضور کم‌رنگ زنان در دولت، تعصبات احزاب سیاسی، درک اشتباه زنان از سیاست، حمایت‌نکردن افراد خانواده از زنان، نبود قوانین حمایتی برای حضور زنان در سیاست (تبعیض مثبت). بدون تردید هنگامی که زنان توانمند شوند، اقتصاد به‌طرز شگفت‌آوری پیشرفت خواهد کرد. اتفاقات مثبتی در این زمینه در ایران رخ داده است. زنان ایران در سال‌های اخیر در محیط کسب‌وکار بسیار کوشیده‌اند و در بخش‌های مختلف از ارائه خدمات در شرکت‌های دانش‌بنیان تا هنر، پزشکی و کشاورزی حضور خوب و فعالی داشته‌اند.

به‌سوی امید

تردیدی وجود ندارد که زنان ایران نقش مهمی در ملت‌سازی ایفا می‌کنند، اما تسریع در دستیابی به عدالت جنسیتی و توانمندسازی زنان بدون انجام اقدامات و تلاش‌هایی در این زمینه امکان‌پذیر نیست. ما امید داریم که این تلاش‌ها در موارد زیر متمرکز شوند: ازبین‌بردن هنجارهای نامطلوب اجتماعی در جامعه. برخی هنجارهای اجتماعی و موانع فرهنگی در مرکز توجه و نگرانی‌های جامعه باید قرار گیرند؛ تصویب طرح سهمیه‌بندی جنسیتی برای حضور 30 درصدی زنان در مجلس شورای اسلامی ایران؛ تضمین تخصیص منابع مالی بیشتر به‌منظور توسعه نقش زنان در ملت و دولت‌سازی.

سفر بزرگ با گام‌های کوچک آغاز می‌شود

جوامع فقیرتر خواهند بود اگر نتوانند از پتانسیل‌های نیمی از جمعیت خود استفاده کنند و اگر عدالت و صلح مثبت را به‌منظور حذف موانعی که زنان برای دستیابی به عدالت با آنها روبه‌رو هستند، اعمال نکنند. افزایش حضور زنان در احزاب سیاسی، سازمان‌های جامعه مدنی، رسانه‌های جمعی، مراکز آموزشی و مشاغل مختلف حکایت از نقش حیاتی آنها در ملت‌سازی دارد، اما عرصه سیاست و دولت‌سازی در ایران هنوز در تسلط مردانه قرار دارد و ورود زنان به این حوزه با مشکلات فراوانی مواجه است. بنابراین، باید تأکید کرد که توانمندسازی درست و توسعه جامع و پایدار یک کشور مثل ایران، به حضور پررنگ و برابر نیمه جامعه در مراکز تصمیم‌گیری در بستری از صلح مثبت نیاز دارد. در اینجا تأکید می‌کنم که صلح مثبت پایدار به حقوق برابر، فرصت‌های برابر و مشارکت برابر زنان بستگی دارد. به‌علاوه، مشارکت و هماهنگی با سایر کشورها به‌منظور استفاده از تجربیات آنها در مسائل مربوط به زنان، صلح و عدالت می‌تواند راهگشای ما برای دستیابی به صلح مثبت باشد. قدم‌های عملیاتی در این زمینه در آینده ادامه خواهد یافت. من امیدوار و مطمئن هستم که ما گام‌های بعدی را به‌زودی و به‌سرعت برخواهیم داشت.

منبع: شرق

Submit to DeliciousSubmit to DiggSubmit to FacebookSubmit to Google BookmarksSubmit to StumbleuponSubmit to TechnoratiSubmit to TwitterSubmit to LinkedIn
این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)
منتشرشده در یادداشت

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.